Trong nhiều tổ chức, những nhân viên giỏi nhất thường là người gánh vác nhiều trách nhiệm nhất. Họ đạt KPI, được giao dự án khó, được tin tưởng xử lý khủng hoảng và luôn là người “được gọi tên đầu tiên” khi cần.
Nhưng nghịch lý đang diễn ra ở không ít doanh nghiệp:
Những người làm việc xuất sắc lại chính là những người dễ rơi vào trạng thái mệt mỏi kéo dài, mất động lực và kiệt sức âm thầm.
Vì sao điều này xảy ra? Và các tổ chức có thể làm gì để giữ chân những nhân tài mà không bào mòn năng lượng của họ?
1. Mệt mỏi không phải vì năng lực kém – mà vì hệ thống làm việc
Tâm lý học tích cực chỉ ra rằng con người phát triển tốt nhất khi họ có:
Cảm giác kiểm soát
Được ghi nhận
Được kết nối
Thấy ý nghĩa trong công việc
Có cơ hội học hỏi
Khi các yếu tố này suy giảm trong thời gian dài, dù nhân viên có năng lực cao đến đâu, họ vẫn dễ rơi vào trạng thái cạn kiệt năng lượng.
Vấn đề thường không nằm ở cá nhân, mà nằm ở:
Khối lượng công việc không thực tế
Kỳ vọng mơ hồ
Ap lực liên tục
Thiếu phản hồi chất lượng
Văn hóa “luôn sẵn sàng”
2. Hội chứng “người giỏi phải gánh nhiều hơn”
Trong quản trị nhân sự, có một hiện tượng phổ biến: high performers trở thành người nhận thêm việc mặc định.
Ban đầu, họ được tin tưởng vì làm tốt. Nhưng dần dần:
Họ xử lý việc của mình và hỗ trợ người khác
Họ được giao dự án gấp
Họ trở thành điểm tựa cho cả nhóm
Họ ít được từ chối
Nếu tổ chức không thiết kế cơ chế phân bổ công việc công bằng và bền vững, người giỏi sẽ rơi vào trạng thái quá tải mãn tính.
3. Áp lực thành tích và cái bẫy hoàn hảo
Những người giỏi thường có tiêu chuẩn rất cao với bản thân. Điều này giúp họ thành công, nhưng cũng khiến họ:
Khó nghỉ ngơi thực sự
Suy nghĩ quá mức về sai sót
Ngại nhờ hỗ trợ
Tự đặt mình vào vòng xoáy cố gắng không ngừng
Tâm lý học tích cực không cổ vũ việc giảm nỗ lực – mà nhấn mạnh khả năng phục hồi (resilience) và tự điều chỉnh nhịp độ.
Hiệu suất dài hạn không đến từ việc ép mình chạy mãi, mà từ việc biết lúc nào cần hồi phục.
4. Thiếu an toàn tâm lý khiến năng lượng bị rút cạn
Khi nhân viên cảm thấy:
Không dám nói thật
Sợ bị đánh giá khi mắc lỗi
Phải “diễn” sự ổn định
Né tránh xung đột
… họ sẽ tiêu tốn rất nhiều năng lượng tinh thần để tự bảo vệ.
Các nghiên cứu về an toàn tâm lý cho thấy: đội nhóm hiệu quả cao thường là đội có không gian trao đổi cởi mở, nơi mọi người được là chính mình mà không sợ bị trừng phạt.
5. Ghi nhận kém làm xói mòn động lực nội tại
Nhiều tổ chức tập trung mạnh vào kết quả, nhưng lại ít khi:
Phản hồi về nỗ lực
Công nhận sự tiến bộ
Nói lời cảm ơn đúng lúc
Giúp nhân viên thấy giá trị đóng góp của mình
Tâm lý học tích cực nhấn mạnh vai trò của sự ghi nhận có ý nghĩa trong việc duy trì động lực dài hạn. Không được nhìn thấy sẽ khiến người giỏi dần dần mất lửa.
6. Khi phát triển nghề nghiệp bị đình trệ
Một yếu tố quan trọng khác khiến nhân viên giỏi mệt mỏi là cảm giác:
“Tôi đang dậm chân tại chỗ.”
Nếu công việc chỉ xoay quanh chữa cháy, xử lý khủng hoảng và KPI ngắn hạn, mà thiếu:
Lộ trình phát triển
Cơ hội học kỹ năng mới
Mentoring
Coaching
… con người sẽ cảm thấy mắc kẹt, dù bề ngoài vẫn đang làm rất tốt.
7. Doanh nghiệp hiện đại cần nhìn lại điều gì?
Từ góc độ quản trị nhân sự hiện đại và khoa học well-being, các tổ chức nên tự hỏi:
Khối lượng công việc có thực tế không?
Người giỏi có đang bị “dùng quá mức”?
Quản lý có được đào tạo về giao tiếp và phản hồi không?
Văn hóa có khuyến khích nghỉ ngơi và phục hồi không?
Có đo lường burnout và gắn kết định kỳ không?
Những câu hỏi này giúp doanh nghiệp chuyển từ chữa cháy sang phòng ngừa.
8. 6 hướng can thiệp dựa trên khoa học
Các tổ chức tiên tiến đang áp dụng:
🔵 1. Phân bổ công việc thông minh
Theo dõi tải công việc và luân phiên dự án khó.
🟢 2. Đào tạo quản lý tuyến đầu
Trang bị kỹ năng coaching, phản hồi, tạo an toàn tâm lý.
🟡 3. Chuẩn hóa ranh giới công việc
Giảm email ngoài giờ, họp hiệu quả hơn.
🟣 4. Ghi nhận có hệ thống
Không chỉ thưởng cuối năm mà ghi nhận thường xuyên.
🟠 5. Phát triển nghề nghiệp cá nhân hóa
Lộ trình rõ ràng cho từng nhóm nhân sự.
🔴 6. Đo lường well-being & burnout
Khảo sát định kỳ thay vì đợi nghỉ việc hàng loạt.
Kết luận: Giữ người giỏi là giữ năng lượng của họ
Nhân viên giỏi không rời đi chỉ vì lương – họ rời đi vì kiệt sức, thiếu ý nghĩa và không thấy tương lai.
Doanh nghiệp nào hiểu điều này sớm sẽ có lợi thế cạnh tranh dài hạn:
✔ giữ chân nhân tài
✔ giảm chi phí tuyển dụng
✔ tăng gắn kết
✔ cải thiện văn hóa
✔ nâng cao hiệu suất
Tổ chức khỏe mạnh không phải là nơi không có áp lực – mà là nơi biết thiết kế hệ thống để con người phát triển lâu dài.
VnHappy Team